Gyşyň başlangyjy: Hytaýyň 24 Gün şertlerinde taryhy gelip çykyşy we ähmiýeti

Gysga howa ýerleşip, günler gysgaldygyça, güýzden gyşa geçiş Hytaýyň aý senenamasynda "Gyşyň başlangyjy" (立冬, Lìdōng) diýlip atlandyrylýan möhüm döwür bilen bellenýär. Bu termin, Hytaýda oba hojalygyna, medeni çärelere we möwsümleýin dabaralara ýolbaşçylyk etmek üçin asyrlar boýy ulanylýan 24 gün adalgasynyň biridir. Gyşyň başlangyjynyň taryhy gelip çykyşyna we Hytaýyň 24 gün adalgasynyň çägindäki ornuna düşünmek hytaý medeniýetiniň baý gobelenleri we tebigat bilen çuňňur baglanyşygy barada düşünje berýär.

 

 

 

Hytaýyň 24 Gün şertleri: Gysgaça syn

 

Gün adalgasy düşünjesi gadymy Hytaýdan gözbaş alyp gaýdýar we iň irki ýazgylar Han neberesiniň (be ö 20 206 - 220-nji ýyl) tekstlerinde ýüze çykypdyr. 24 gün termini, gün ýylyny üýtgeýän pasyllara, howa şertlerine we oba hojalygyna degişli segmentlere bölýär. Her termin takmynan 15 gün dowam edip, gün senenamasyndaky möhüm nokatlary görkezýär. Bu adalgalar diňe bir tebigatyň beýany däl, eýsem daýhanlar üçin ekiş, hasyl ýygnamak we beýleki oba hojalygy üçin iň amatly wagtlary kesgitlemäge kömek edýän gollanma bolup hyzmat edýär.

 

24 gün termini aşakdakylar:

 

1. Baharyň başlangyjy (立春, Lìchūn)

2. Rainagyş suwy (ýagyş suwy, ǔşuǐ)

3.Awakening of Insects (惊蛰, Jīngzhé)

4.Spring Equinox (春 Equinox, Chūnfēn)

5.Açyk we ýagty (清明, Qīngmíng)

6.Greýn ýagyşy (古雨, Gǔyǔ)

7. Tomusyň başlamagy (Liksiýa, Lìxià)

8.Grain Doly (小满, Xiǎomǎn)

9.Summer Solstice (tomus dynç güni, Siàzìì)

10. Lighteňil ýylylyk (小热, Siǎoshǔ)

11. Uly ýylylyk (大热, Dàshǔ)

12.Beginning of Autumn (立秋, Lìqiū)

13. atylylygyň soňy (Ahyrky ýylylyk, Çùǔǔ)

14. Güýz deňzi (Güýz deňligi, Qiūfēn)

15. Sowuk çyg (Hanlu, Hanlù)

16. Aýazyň düşmegi (Aýazyň düşmegi, Şungjiàng)

17.Beginning of Winter (立冬, Lìdōng)

18. ighteňil gar (小雪, Xiǎoxuě)

19. Güýçli gar (大雪, Dàxuě)

20.Winter Solstice (Gyş Solstice, Dōngzhì)

21. Sowuk sowuk (小 Han, Siǎohán)

22. Uly sowuk (大汉, Dàhán)

23. Baharyň başlangyjy (立春, Lìchūn)

24. Rainagyş suwy (ýagyş suwy, ǔşuǐ)

 

Bularyň arasynda gyşyň başlangyjy aýratyn bellärliklidir, sebäbi ýylyň iň sowuk möwsüminiň başlanýandygyny görkezýär.

 

Gyşyň başlangyjynyň taryhy gelip çykyşy

 

Gyşyň başlangyjy, adatça, günüň asman uzynlygyna 225 dereje ýeten ýylyna baglylykda 7-nji ýa-da 8-nji noýabrda bellenilýär. Bu gün termini diňe bir üýtgeýän howanyň nyşany däl; müňýyllyklaryň dowamynda ösen taryhy ähmiýete we medeni tejribelere baý.

 

Gyşyň başlangyjynyň gözbaşyny Hytaýyň gadymy oba hojalygy jemgyýetlerinden alyp bolar. Zhou neberesi (be ö. 1046–256) hytaýlylar tebigata ýakyndan syn edýärdiler we tebigatyň ritmlerini görkezýän senenama ulgamyny döretdiler. Gyşyň başlangyjy daýhanlar üçin öňdäki agyr şertlere taýynlyk görmeli döwürdi. Bu oýlanma we meýilleşdiriş döwri boldy, sebäbi daýhanlar hasyllaryna baha bererdiler we gyş aýlaryna zerur taýýarlyk görerdiler.

 

Gadymy döwürlerde Gyşyň başlangyjy geljek ýylda hasyl ýygnamagy maksat edinýän dürli däp-dessurlar we däp-dessurlar bilen baglanyşyklydy. Adamlar maşgalalaryna we ekinlerine ak pata gözläp, hudaýlara we ata-babalara gurban bererdiler. Bu däp-dessurlar köplenç sowuk aýlarda güýç we ýylylyk berjekdigine ynanýan möwsümleýin iýmitlerde nahar iýmegi öz içine alýardy.

 

Gyşyň başlamagynyň medeni ähmiýeti

 

Gyşyň başlangyjy diňe bir möwsümleýin bellik däl; Hytaý durmuşynyň dürli taraplary bilen rezonans berýän medeni ähmiýetli döwür. Bu adalga köplenç fiziki we ruhy taýdan gyş aýlarynda "energiýa saklamak" pikiri bilen baglanyşyklydyr. Bu düşünje, sowuk möwsümde bedeni iýmitlendirmegiň we deňagramlylygy saklamagyň möhümdigini aýdýan adaty hytaý lukmançylygynda öz beýanyny tapdy.

 

Gyşyň başlamagy bilen baglanyşykly iň görnükli däp-dessurlaryň biri, belli iýmitleri taýýarlamak we sarp etmekdir. Hytaýyň köp sebitinde maşgalalar ýokumly maddalara we ýylylyga baý ýürekli tagamlardan lezzet almak üçin ýygnanýarlar. Çorbalar, gyzgyn küýzeler we dürli tagamlar ýaly iýmitler bu döwürde meşhur bolup, temperaturanyň peselmegi bilen ýylylygyň we iýmitlenmegiň zerurdygyny görkezýär.

 

Kulinar däplerinden başga-da, Gyşyň başlangyjy maşgala ýygnanyşyklarynyň we jemgyýetçilik çäreleriniň hem wagtydyr. Köp adamlar pursatdan peýdalanyp, garyndaşlaryna we dostlaryna baryp görýärler, sosial gatnaşyklary berkitýärler we ýoldaşlygyň mähirini paýlaşýarlar. Maşgala we jemgyýete bolan bu ünsi Hytaý medeniýetiniň alamaty we Gyşyň başlangyjy bu baglanyşyklaryň ähmiýetini ýada salýar.

 

Häzirki döwürde gyşyň başlangyjy

 

Häzirki zaman Hytaýda, däp-dessurlarda käbir üýtgeşmeler bolsa-da, gyşyň başlangyjy bellenilip geçilýär. Adaty däp-dessurlaryň köpüsi saklanyp galan hem bolsa, häzirki zaman durmuş ýörelgeleri adamlaryň bu gün adalgasyna nähili täsir edýändigine-de täsir etdi. Şäherleşme we häzirki zaman durmuşynyň çalt depginde ösmegi, köp adamyň däp bolan amallardan amatlylygy ileri tutup, ünsi üýtgetmegine sebäp boldy.

 

Şeýle-de bolsa, Gyşyň başlangyjy düýp manysyny saklaýar. Hytaýyň dürli şäherlerinde adamlar möwsümleýin iýmitlerden lezzet alýarlar we maşgala ýygnaklaryna gatnaşýarlar. Bu adalga durmuşyň aýlawly tebigatyny we üýtgeýän pasyllara uýgunlaşmagyň ähmiýetini ýada salýar. Adamlary durmuşy hakda pikirlenmäge, ýakyn aýlarda niýetleri kesgitlemäge we jemgyýetiň we maşgalanyň ýylylygyny kabul etmäge çagyrýar.

 

Netije

 

Gyşyň başlangyjy, Hytaýyň senenamasynda ýylyň iň sowuk möwsümine geçişini görkezýän möhüm gün terminidir. Taryhy gözbaşlary oba hojalygy, medeni däp-dessurlar we tebigatyň ritmlerini berjaý etmek bilen baglanyşyklydyr. Oýlanmagyň, taýýarlanmagyň we jemgyýetiň wagty hökmünde Gyşyň başlangyjy häzirki zaman Hytaý jemgyýetinde möhümligini dowam etdirýär.

 

Bu gün adalgasynyň ähmiýetine düşünmek diňe bir hytaý medeniýetine bolan baha berişimizi baýlaşdyrman, eýsem ähliumumy üýtgeşmeler, çydamlylyk we tebigat we biri-biri bilen baglanyşygyň ähmiýetini hem görkezýär. Gyşyň salkynlygyny gujaklanymyzda, maşgalamyzdan, dostlarymyzdan gelýän ýylylygy we bizi birleşdirýän umumy tejribeleri ýada salýarys.