Orta güýz festiwalynyň döreýşi: Wagt we däp boýunça syýahat

Orta güýz festiwaly, Aý baýramy ýa-da Aý torty festiwaly diýlip hem atlandyrylýar, Gündogar Aziýanyň köp medeniýetinde iň möhüm we giňden bellenilýän baýramçylyklardan biridir. Aý senenamasynyň 8-nji aýynyň 15-nji gününe gabat gelýän bu festiwal maşgala birleşmek, aýa seretmek we lezzetli aý tortlary bilen meşgullanmak üçin wagtdyr. Modernöne häzirki zaman baýramçylyklaryndan başga-da müňlerçe ýyl bäri dowam edip gelýän taryhyň, mifologiýanyň we medeni ähmiýetli baý gobelen bar. Bu makala, Orta güýz festiwalynyň gelip çykyşy, taryhy köklerini, mifologiki ertekileri we däp-dessurlarynyň ösüşini öwrenýär.

Taryhy kökler

Orta güýz festiwaly gadymy Hytaýda gözbaş alyp gaýdýar, taryhy 3000 ýyldan gowrak Şang neberesine (miladydan öňki 1600-1046-njy ýyllar) degişlidir. Ilkibaşda aýa ybadat we hasyl baýramçylygy wagtydy. Gadymy hytaýlylar aýyň agzybirligini we dolulygyny alamatlandyrýan iň ýagty we tegelekdygyna ynanýardylar. Bu ynam oba hojalygy bilen ýakyndan baglanyşyklydy, sebäbi festiwal güýz hasylynyň gutarandygyny, daýhanlaryň bol ekinleri üçin minnetdarlyk bildirmek üçin ýygnanjakdygyny aýtdy.

Zhou neberesi döwründe (miladydan öňki 1046-256-njy ýyllar) bu aý has bagyşlanan däp-dessurlar we dabaralar bilen has resmileşdirilipdir. Imperator aý üçin gurbanlyk berip, halk üçin oňat hasyl we abadançylyk dileýärdi. Aý ybadatynyň bu tejribesi, Hytaýyň medeniýetine we jemgyýetine has ornaşyp, asyrlaryň dowamynda ösmegini dowam etdirdi.

Mifologiki ertekiler

Orta güýz festiwaly mifologiýa bilen baglanyşykly, baý rowaýat mirasyna birnäçe rowaýat goşant goşýar. Iň meşhurlaryň arasynda Aý hudaýy bolan Çangyň ertekisi bar.

Çaň rowaýaty

Rowaýata görä, bir wagtlar asmanda on gün bolup, ýeri ýakyp, uly azaplara sebäp bolupdyr. Hou Yi atly gahryman okçy günüň dokuzyny atdy, diňe birini ýagtylyk we ýylylyk bilen üpjün etdi. Batyrlygy üçin sylag hökmünde Hou Yi ölmezlik eliksi berildi. Şeýle-de bolsa, söýgüli aýaly Çangeni terk etmek islemedi, şonuň üçin elixiri saklamak üçin oňa ynandyrdy.

Bir gün Hou Yi uzakda bolanda, Feng Meng atly zalym adam elikiri ogurlamaga synanyşdy. Nädogry eliňe düşmeginiň öňüni almak üçin, Çang elixiri içdi we Aýa çykdy we Aý hudaýy boldy. Oüregi ýarylan Hou Yi, aýalyna göz aýlamak umydy bilen her gije aýa seredýärdi. Söýgi we gurban hakda bu aýylganç erteki Orta güýz festiwalynda ýatlanylýar, adamlar Çaňe onuň hormatyna aý tortlaryny we beýleki naharlary hödürleýärler.

Jade towşan

Orta güýz festiwaly bilen baglanyşykly başga bir meşhur rowaýat, Jade Rabbit. Bu ertekä görä, dilegçiler geýnen üç sany ölmez-ýitmez, towşan, tilki we maýmynyň ýanyna iýmit sorapdyrlar. Tilki we maýmyn elinden gelenini edip ýörkä, towşan hiç zat hödürlemän, özüni gurban etmek üçin oda bökdi. Towşanyň pidasyzlygyndan täsir galdyran ölmez-ýitmezler ony direldip, Aýa iberdi we şol ýerde Çangyň ýoldaşy Jade Rabbit boldy. Jade Rabbit köplenç ebedi hyzmatynyň nyşany bolan otlary minom we pestel bilen urmagy şekillendirilýär.

Gümrük we däp-dessurlaryň ewolýusiýasy

Asyrlaryň dowamynda Orta güýz festiwaly bellenilýän sebitleriň medeni dürlüligini görkezýän dürli däp-dessurlary we däp-dessurlary öz içine alýar. Aý ybadaty we hasyl baýramçylygy merkezi mowzuk bolup galsa-da, festiwal maşgala birleşmek, toý etmek we dürli güýmenje wagtlaryna öwrüldi.

Aý tortlary

Orta güýz festiwalynyň iň ajaýyp nyşanlaryndan biri aý tortydyr. Köplenç süýji ýa-da ýakymly doldurgyçlar bilen doldurylan bu tegelek çörekler, adatça agzybirligiň we dolulygyň nyşany hökmünde maşgala we dostlaryň arasynda paýlaşylýar. Aý tortlaryny iýmek endigi uanuan neberesinden (biziň eramyzyň 1271-1368-nji ýyllary), mongol dolandyryşyna garşy gozgalaň wagtynda gizlin habarlary bermek üçin ulanylýar. Häzirki wagtda aý tortlary sebitdäki islegleri we aşpezlik täzeliklerini görkezýän dürli tagamlarda we stillerde bolýar.

Çyralar

Çyralar Orta güýz festiwalynyň ýene bir möhüm tarapy. Gadymy döwürde adamlar ata-babalarynyň ruhlaryny ugrukdyrmak we ýagty geljege bolan umydy alamatlandyrmak üçin çyralar ýakýardylar. Häzirki wagtda fonar displeýleri we paradlar adaty bir zat, çagalar köplenç dürli şekilde we dizaýnda reňkli çyralary göterýärler. Käbir sebitlerde asman çyralary goýberilip, gijeki asmana garşy ýüzýän yşyklaryň ajaýyp görnüşini döredýär.

Aý gözleri

Orta güýz festiwalynda aýa seretmek gadymy däp. Maşgalalar doly aýa haýran galmak üçin açyk howada ýygnanýarlar, köplenç goşgy okaýyşlary, aýdym-saz we hekaýa hekaýalary bilen bilelikde bolýar. Aýa seretmek praktikasy Hytaýyň edebiýatynda we sungatynda çuňňur kök urýar, köp meşhur şahyrlar we suratkeşler Aýyň gözelliginden we simwolizminden ylham alýarlar.

Sebit üýtgemeleri

Orta güýz festiwalynyň esasy elementleri Gündogar Aziýada paýlaşylsa-da, sebitleýin üýtgeşiklikler dabaralara özboluşly tagam goşýar. Mysal üçin, Wýetnamda bu festiwal Tết Trung Thu ady bilen tanalýar we aýratyn çyra ýörişleri we arslan tanslary bilen çagalara gönükdirilýär. Koreýada bu festiwal “Çuseok” diýlip atlandyrylýar we ata-babalaryň däp-dessurlary, adaty oýunlar we aýdym-saz (tüwi tortlary) ýaly ýörite iýmitleriň taýýarlanmagy bilen tapawutlanýar.

Häzirki zaman dabaralary

Häzirki döwürde Orta güýz festiwaly gadymy däp-dessurlary häzirki zaman duýgulary bilen garyşdyryp, joşgunly we manyly baýramçylyk bolmagyny dowam etdirýär. Adaty däp-dessurlardan başga-da, aý ýasamak ussahanalary, medeni çykyşlar we jemgyýetçilik çäreleri ýaly täze güýmenje we çäreler ýüze çykdy. Festiwal şeýle hem Gündogar Aziýanyň möhüm jemgyýetleri bolan dürli ýurtlarda dabaralar geçirilip, halkara derejesinde ykrar edildi.

Orta güýz festiwaly maşgalanyň, jemgyýetiň we medeni mirasyň dowamly ähmiýetini ýada salýar. Geçmiş hakda oýlanmagyň, şu günüňizi bellemegiň we geljege umyt we minnetdarlyk bilen garaşmagyň wagty geldi. Aý tortlaryny paýlaşmak, çyralary ýakmak ýa-da aýa ýönekeý hereket etmek arkaly bolsun, festiwal adamlary agzybirlik we şatlyk ruhunda birleşdirýär.

Netije

Orta güýz festiwaly Gündogar Aziýanyň baý medeni mirasynyň we dowamly däpleriniň subutnamasydyr. Taryhda we mifologiýada gözbaş alyp gaýdýan çeşmeler, gadymy siwilizasiýalaryň gymmatlyklaryna we ynançlaryna haýran galdyryjy göz aýlaýar. Festiwal ösmegini dowam etdirýärkä, maşgala birleşmegi, medeni aňlatma we jemgyýetçilik baýramçylygy üçin iň gowy pursat bolup galýar. Orta güýz festiwalynyň gelip çykyşyna we ähmiýetine düşünmek bilen, bu ebedi däp-dessuryň çuňlugyna we gözelligine, nesilleriň we medeniýetleriň arasynda adamlary birleşdirmegiň usullaryna düşünip bileris.